*लोकशाही जिवंत ठेवण्यासाठी नागरिकांची सक्रिय भूमिका आवश्यक*

*लोकशाही जिवंत ठेवण्यासाठी नागरिकांची सक्रिय भूमिका आवश्यक* 

*KDM NEWS प्रतिनिधी*भारतासारख्या जगातील सर्वात मोठ्या लोकशाही देशात लोकशाही फक्त निवडणुकीच्या दिवशीच नव्हे, तर दररोज जिवंत ठेवावी लागते. तज्ज्ञ आणि संविधानतज्ज्ञ यांच्या मते, लोकशाही टिकवण्यासाठी केवळ मतदान पुरेसे नाही; त्यासाठी प्रत्येक नागरिकाने सतत जागरूक आणि सक्रिय राहणे गरजेचे आहे.

लोकशाही ही 'जनतेच्या, जनतेसाठी आणि जनतेद्वारे' चालणारी व्यवस्था आहे. मात्र, भ्रष्टाचार, फेक न्यूज, संस्थांवर राजकीय दबाव, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर बंधने अशा आव्हानांमुळे ती कमकुवत होण्याचा धोका वाढला आहे. अशा परिस्थितीत लोकशाही मजबूत ठेवण्यासाठी खालील प्रमुख जबाबदाऱ्या नागरिकांकडे येतात.

**सर्वप्रथम, सक्रिय सहभाग**  

मतदान हा लोकशाहीचा कणा आहे. निवडणुकीच्या काळातच नव्हे, तर स्थानिक स्वराज्य संस्था, ग्रामसभेत नियमित सहभाग घेणे आवश्यक आहे. जागरूक मतदारांनी विचारपूर्वक, भीती न बाळगता मतदान केल्यासच सुशासन आणि विकासाला चालना मिळते.

**संविधानाचे रक्षण आणि मूल्यांचा प्रसार**  

संविधानातील स्वातंत्र्य, समता, बंधुता, न्याय आणि धर्मनिरपेक्षता ही मूल्ये रोजच्या आयुष्यात आणणे गरजेचे आहे. अल्पसंख्याक, महिला, दलित-आदिवासींच्या हक्कांसाठी आवाज उठवणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. मुलांना लहानपणापासूनच संविधान आणि नागरी हक्क शिकवले पाहिजेत.

**स्वतंत्र संस्थांचे संरक्षण**  

निवडणूक आयोग, न्यायव्यवस्था, मीडिया, माहितीचा अधिकार यांसारख्या संस्था स्वतंत्र राहिल्या पाहिजेत. त्यांच्यावर राजकीय दबाव येऊ नये म्हणून नागरी समाजाने सतर्क राहावे. संस्था कमकुवत झाल्यास लोकशाही एकतर्फी होण्याचा धोका असतो.

**माहितीची चाचपणी आणि फेक न्यूजविरोध**  

सोशल मीडियावर आंधळेपणाने माहिती फॉरवर्ड न करता विश्वसनीय स्रोत तपासणे गरजेचे आहे. खुली चर्चा आणि मतभेदांचा आदर ही लोकशाहीची ओळख आहे. विरोधी मतांना आणि विरोधी पक्षांना काम करण्याची संधी मिळाली पाहिजे.

**भ्रष्टाचाराविरुद्ध लढा**  

आरटीआयचा वापर, सामाजिक ऑडिटमध्ये सहभाग, पैशाच्या जोरावर निवडणुका जिंकण्याच्या प्रथेविरोधात जागरूक राहणे हे महत्त्वाचे आहे. भ्रष्टाचार रोखला नाही तर लोकशाहीचा विश्वास उडतो.

तज्ज्ञांचे मत आहे की, लोकशाही ही झोपलेल्या लोकांची व्यवस्था नाही. ती जागृत, जागरूक आणि सक्रिय नागरिकांनीच टिकते. "जागते रहो" ही आजची गरज आहे. प्रत्येक नागरिकाने छोट्या पातळीवर सुरुवात करावी – स्थानिक समस्या सोडवणे, कुटुंबात-मित्रांमध्ये संविधानावर चर्चा करणे, विचारपूर्वक मतदान करणे – यातूनच मजबूत लोकशाही घडेल.

लोकशाही टिकवणे हे कोणाचे एकट्याचे काम नाही; ते आपल्या सर्वांचे सामूहिक कर्तव्य आहे.

KDM NEWS प्रतिनिधी