**तब्बल १५ वर्षांनंतर आजपासून देशभरात जनगणनेचा प्रारंभ**

**तब्बल १५ वर्षांनंतर आजपासून देशभरात जनगणनेचा प्रारंभ** 

** KDM NEWS प्रतिनिधी नवी दिल्ली, १ एप्रिल २०२६: २०११ नंतर प्रथमच आजपासून भारताची जनगणना सुरू होत आहे. ही १६वी राष्ट्रीय जनगणना असून, ती पूर्णपणे डिजिटल स्वरूपात होणार आहे. केंद्र सरकारने दोन टप्प्यांत जनगणना घेण्याचे जाहीर केले आहे. पहिला टप्पा (घर-सूचीकरण आणि आवास जनगणना) आज १ एप्रिलपासून सुरू होऊन ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत चालेल. प्रत्येक राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश आपल्या सोयीनुसार या कालावधीत ३० दिवसांचा कालखंड निवडेल. दुसरा टप्पा (लोकसंख्या गणना) फेब्रुवारी २०२७ मध्ये होईल.

पहिल्या टप्प्यात घराची स्थिती, सुविधा आणि घरगुती मालमत्ता याविषयी **३३ प्रश्न** विचारले जातील. ही जनगणना पहिल्यांदाच मोबाइल अॅपद्वारे (ऑफलाइन काम करणारे, १६ भाषांत उपलब्ध) घेतली जाणार आहे. सुमारे ३० लाख गणक घराघरात जाऊन माहिती घेतील. नागरिकांना स्व-गणना (सेल्फ-एन्युमरेशन) पोर्टलवर १५ दिवस आधी स्वतःची माहिती ऑनलाइन भरण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. यासाठी कोणतेही कागदपत्र दाखवण्याची गरज नाही. सर्व माहिती गोपनीय राहील आणि फक्त विकास नियोजनासाठी वापरली जाईल.

**जनगणनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये**

- पहिल्यांदाच पूर्ण डिजिटल: जिओ-टॅगिंगसह घरांची नोंद, आपत्ती व्यवस्थापन आणि शहरी नियोजनासाठी उपयुक्त.

- स्व-गणना पोर्टल: गणक येण्यापूर्वी नागरिक स्वतः माहिती भरू शकतील. युनिक आयडी मिळेल.

- संदर्भ तारीख: बहुतेक राज्यांसाठी १ मार्च २०२७ रात्री १२ वाजता; बर्फाळ भागांसाठी १ ऑक्टोबर २०२६.

- बजेट: ११,७१८ कोटी रुपयांपेक्षा जास्त.

- उद्देश: घरांची स्थिती, मूलभूत सुविधा, आर्थिक स्थिती आणि विकास नियोजनासाठी अचूक डेटा.

**पहिल्या टप्प्यात विचारले जाणारे ३३ प्रश्न (पूर्ण यादी)**  

सरकारने अधिसूचित केलेल्या ३३ प्रश्नांची उत्तरे देणे नागरिकांना बंधनकारक आहे. यात घराची बांधकाम सामग्री, सुविधा, मालमत्ता आणि काही वैयक्तिक माहिती समाविष्ट आहे:

१. इमारतीचा क्रमांक (नगरपालिका/स्थानिक प्राधिकरण/जनगणना क्रमांक)  

२. जनगणना घर क्रमांक  

३. जनगणना घराच्या मजल्याची मुख्य सामग्री  

४. जनगणना घराच्या भिंतीची मुख्य सामग्री  

५. जनगणना घराच्या छताची मुख्य सामग्री  

६. जनगणना घराचा वापर  

७. जनगणना घराची स्थिती  

८. घरगुती क्रमांक  

९. घरात सामान्यतः राहणाऱ्या व्यक्तींची एकूण संख्या  

१०. घरमालक/घरप्रमुखाचे नाव  

११. घरप्रमुखाचे लिंग  

१२. घरप्रमुख अनुसूचित जाती/अनुसूचित जमाती/इतर यांपैकी कोण?  

१३. घराची मालकी स्थिती  

१४. घरात फक्त घरगुती वापरासाठी असलेल्या राहण्याच्या खोल्यांची संख्या  

१५. घरात राहणाऱ्या विवाहित जोडप्यांची संख्या (स्थिर लिव-इन संबंधही विवाहित मानले जातील)  

१६. पिण्याच्या पाण्याचे मुख्य स्रोत  

१७. पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोताची उपलब्धता  

१८. प्रकाशाची मुख्य स्रोत  

१९. शौचालयाची उपलब्धता  

२०. शौचालयाचा प्रकार  

२१. गटार/कचरा पाण्याचा निचरा  

२२. आंघोळीची सुविधा  

२३. स्वयंपाकघर आणि एलपीजी/पीएनजी कनेक्शनची उपलब्धता  

२४. स्वयंपाकासाठी मुख्य इंधन  

२५. रेडिओ/ट्रान्झिस्टर  

२६. टीव्ही  

२७. इंटरनेटची उपलब्धता  

२८. लॅपटॉप/कॉम्प्युटर  

२९. टेलिफोन/मोबाइल फोन/स्मार्टफोन  

३०. सायकल/स्कूटर/मोटरसायकल/मोपेड  

३१. कार/जीप/वॅन  

३२. घरात मुख्यतः वापरले जाणारे धान्य  

३३. मोबाइल नंबर (फक्त जनगणना संबंधित संदेशांसाठी)

**काय लक्षात ठेवावे?**  

- गणकांकडे ओळखपत्र असेल.  

- स्व-गणना केल्यास गणक फक्त सत्यापन करतील.  

- दुसऱ्या टप्प्यात जात, शिक्षण, व्यवसाय इत्यादी वैयक्तिक माहिती घेतली जाईल (जात डेटा इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपात).  

- ही माहिती विकास योजनांसाठी, आरक्षण, संसाधन वाटप आणि धोरणनिर्मितीसाठी वापरली जाईल.

जनगणना ही देशाची सर्वात मोठी आणि महत्त्वाची व्यायामशाळा आहे. प्रत्येक नागरिकाने सहकार्य करणे आवश्यक आहे. यामुळे भारताच्या भविष्यातील विकासाचा नकाशा तयार होईल.

KDM NEWS प्रतिनिधी