**भारतात CNAP सुरू: आता कॉल येताच स्क्रीनवर दिसेल आधारकार्डावरील खरे नाव, ट्रूकॉलरची राजकीय संपुष्टात येणार?**

**भारतात CNAP सुरू: आता कॉल येताच स्क्रीनवर दिसेल आधारकार्डावरील खरे नाव, ट्रूकॉलरची राजकीय संपुष्टात येणार?** 

**KDM NEWS प्रतिनिधी**नवी दिल्ली, २१ नोव्हेंबर २०२५**: अनोळखी नंबरवरून येणाऱ्या कॉल्समुळे त्रास होत असाल तर ही बातमी तुमच्यासाठी मोठा दिलासा आहे. भारत सरकारने दूरसंचार विभाग (DoT) आणि ट्राय (TRAI)च्या माध्यमातून 'कॉलिंग नेम प्रेझेंटेशन' (CNAP) प्रणालीचा पहिला टप्पा काही भागांत सुरू केला आहे. यामुळे आता कोणत्याही कॉलरचे आधार-सत्यापित नाव थेट मोबाइल स्क्रीनवर दिसेल – तेही तुमच्या संपर्क यादीतील नावापूर्वी. हे सिस्टम स्पॅम, फसवणूक आणि बनावट कॉल्स रोखण्यासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल मानले जात आहे, ज्यामुळे तृतीय पक्षाच्या अॅप्ससारख्या ट्रूकॉलरची गरजच संपेल.

CNAP चा उद्देश अतिशय स्पष्ट आहे: कॉलरची ओळख पारदर्शक करणे. सध्या चालू असलेल्या कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशन (CLI) प्रणालीत फक्त नंबर दिसतो, पण CNAP मध्ये कॉल येताच प्रथम २-३ सेकंदांसाठी आधार किंवा KYC (नो युअर कस्टमर) दस्तऐवजांवर नोंदलेले खरे नाव फ्लॅश होईल. उदाहरणार्थ, जर तुमच्या 'मम्मी'चा नंबर सेव्ह असेल, तरी प्रथम 'सीमा शर्मा' (आधार नाव) दिसेल आणि नंतरच 'मम्मी'. अनोळखी नंबर असल्यास फक्त आधार नावच दिसेल, ज्यामुळे फसवणूक करणाऱ्यांची खरी ओळख उघड होईल. हे सिस्टम नेटवर्क लेव्हलवर काम करते, म्हणजे कोणतेही अॅप डाउनलोड करण्याची गरज नाही आणि ते ४जी व ५जी नेटवर्कवर डिफॉल्ट सक्रिय असेल.

देशाच्या काही भागांत – विशेषतः हरियाणा, हिमाचल प्रदेश आणि इतर काही टेलिकॉम सर्कल्समध्ये – ही चाचणी सुरू झाली आहे. रिलायन्स जिओ, एअरटेल, व्होडाफोन आयडिया (Vi) आणि बीएसएनएलसारख्या प्रमुख ऑपरेटर्सनी हे पायलट प्रोजेक्ट सुरू केले आहे. उदाहरणार्थ, Vi ने हरियाणात चाचणी सुरू केली असून, जिओ देशभरातील कॉल्ससाठी ही सुविधा चाचणी घेत आहे. DoT ने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये CNAP पोर्टलला मंजुरी दिली होती, ज्यामुळे आता प्रत्यक्ष अंमलबजावणी सुरू झाली. TRAP च्या फेब्रुवारी २०२४ च्या शिफारशींनुसार, प्रत्येक टेलिकॉम ऑपरेटरला 'कॉलिंग नेम' (CNAM) डेटाबेस तयार करावा लागेल, ज्यात प्रत्येक नंबरशी जोडलेले आधार-सत्यापित नाव असेल. कॉल येताच प्राप्तकर्त्याच्या नेटवर्ककडून हा डेटाबेस क्वेरी करून नाव प्रदर्शित केले जाईल.

हे सिस्टम कसे कार्य करते? कॉलरचा नंबर प्राप्तकर्त्याच्या नेटवर्ककडे जाताच, तो लोकल नंबर पोर्टेबिलिटी डेटाबेस (LNPD) किंवा CNAM डेटाबेसशी जुळवला जाईल. आधाराशिवाय SIM घेतलेले जुने नंबर (सुमारे २० कोटी २जी वापरकर्ते) सुरुवातीला वगळले जातील, कारण त्यांच्यावर सॉफ्टवेअर अपडेट्सची गरज आहे. मात्र, DoT ने स्पष्ट केले आहे की हे सिस्टम CLIR (कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशन रिस्ट्रिक्शन) सक्रिय असलेल्या संख्यांसाठी – जसे सरकारी अधिकारी किंवा सूचना देणाऱ्यांसाठी – लागू होणार नाही, जेणेकरून गोपनीयता राखली जाईल. वापरकर्त्यांना डिफॉल्ट सक्रिय असले तरी, टेलिकॉम प्रदात्याकडे विनंती करून ही सुविधा बंद करता येईल.

CNAP च्या पार्श्वभूमीवर, भारतात दररोज लाखो स्पॅम कॉल्स होतात. NCRB च्या २०२४ च्या अहवालानुसार, सायबर फसवणुकीचे प्रमाण ३०% ने वाढले असून, त्यातील बहुतांश फोन कॉल्सद्वारे होते. TRAP आणि DoT ने हे सिस्टम विकसित करण्यासाठी नोकीया, एरिक्सन आणि HP सारख्या कंपन्यांशी भागीदारी केली आहे. IP मल्टिमिडिया सबसिस्टम (IMS) प्लॅटफॉर्मवर आधारित हे सिस्टम ५जीशी सुसंगत आहे. देशव्यापी रोलआऊट मार्च ३१, २०२६ पर्यंत होण्याची अपेक्षा आहे, ज्यात स्मार्टफोन उत्पादकांना (जसे सॅमसंग, अॅपल) CNAP-सपोर्टिव्ह अपडेट्स द्यावे लागतील. मात्र, टेलिकॉम ऑपरेटर्सनी २जी नेटवर्कवरील आव्हानांबाबत चिंता व्यक्त केली असून, DoT ने यासाठी अतिरिक्त तीन महिन्यांची मुदत देण्याचा विचार करत आहे.

वापरकर्त्यांच्या प्रतिक्रिया मिश्र आहेत. काहींना ही सुविधा स्पॅम रोखण्यासाठी वरदान वाटते, तर काहींना गोपनीयतेची चिंता सतावते. उदाहरणार्थ, व्यावसायिक किंवा कौटुंबिक शेअर्ड नंबर्ससाठी नाव कसे दाखवावे, याबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत. तरीही, DoT चे एक अधिकारी सांगतात, "CNAP हे डिजिटल इंडियाच्या दिशेने मोठे पाऊल आहे. यामुळे वापरकर्त्यांना कॉल उचलण्यापूर्वीच विश्वासार्ह ओळख मिळेल." ट्रूकॉलरसारख्या अॅप्सची क्राउडसोर्स्ड डेटावर अवलंबून असलेली अचूकता (काहीवेळा चुकीची) संपुष्टात येईल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

जर तुम्हाला अचानक अनोळखी नावे दिसत असतील, तर घाबरू नका – हे CNAP चाचणीचे भाग आहे. पूर्ण अंमलबजावणीसाठी DoT कडून अधिक अपडेट्स येणार असून, तुमच्या टेलिकॉम प्रदात्याकडून तपासा की तुमचा परिसर यात समाविष्ट आहे का. ही प्रणाली यशस्वी झाल्यास, भारतातील मोबाइल संप्रेषण अधिक सुरक्षित आणि सोयीचे होईल.

KDM NEWS प्रतिनिधी